ساده زیستی و تجمل گرایی در دنیای مدرن چگونه است؟ برداشت های انحرافی از ساده زیستی ! زندگی

ساده زیستی و تجمل گرایی در دنیای مدرن چگونه است؟ برداشت های انحرافی از ساده زیستی !

یکی از موضوعاتی که تأثیر بسیار چشمگیری بر زندگی فردی و اجتماعی انسان‌ها دارد، مقوله‌ی زهد و ساده‌زیستی است که متأسفانه در هیاهوی مدرنیته و عصر تکنولوژی کمتر به آن توجه می‌شود؛ درحالی‌‌که از نقطه‌نظر فرهنگ دینی و اسلامی ما، یکی از ارزش‌های متعالی به حساب می‌آید.

عصر ما، عصر حاکمیت دو نگاه افراطی و تفریطی به نحوه‌ی بهره‌مندی از مادیات در زندگی است. از یک سو عده‌ای از مردم را می‌بینیم که چنان در مادیات غوطه‌ور شده و اسیر زرق‌وبرق و تجملات آن گردیده‌اند که گویی تمام هدف از حیات دنیوی انسان، بهره‌مندی از همین مادیات است و از سویی دیگر عده‌ای را شاهدیم که چونان راهبان تارک دنیا و اهل ریاضت، از جهان ماده به‌کلی بی‌خبرند و حتی در استفاده از حلال دنیا نیز به‌شدت بر خود سخت می‌گیرند! البته امروزه بیشتر مردم به زندگی از نوع اول متمایل شده‌اند و رشد روزافزون عوامل قدرت و ثروت و ترویج دائمی زندگی مصرف‌گرایانه در رسانه‌های جمعی، خطر روی آوردن به زندگی تجملاتی و فرو رفتن در مرداب دنیا را افزایش داده است.

با توجه به وضعیت فوق‌الذکر و با در نظر گرفتن آثار زیان‌بار زندگی تجملاتی از سویی و خطر فروغلتیدن کسانی که از زندگی تجملاتی دلزده شده‌اند، به رهبانیت غیرمتشرعانه از سوی دیگر، تلاش داریم که در این مقاله، ضمن برشمردن برداشت‌های انحرافی از مقوله‌ی ساده‌زیستی، ویژگی‌های ساده‌زیستی و آثار مثبت آن‌ را بررسی کنیم تا از خطرات تجمل‌گرایی در امان بمانیم.

لذا در اولین گام و در راستای ارائه‌ی تعریفی روشن از ساده‌زیستی، عرض می‌کنیم که ساده‌زیستی مورد نظر اسلام عبارت است از: عدم دل‌بستگی به مظاهر دنیا و رهایی از تجملات و تشریفات زائد زندگی و بی‌پیرایه بودن که مقابل آن، تجمل‌گرایی و رفاه‌زدگی است.

مفهوم ساده‌زیستی با مفاهیمی همچون زهد، قناعت و بی‌رغبتی، ارتباط وثیقی دارد. اگر صفت زهد را مربوط به حیطه‌ی گرایش‌های قلبی انسان به دنیا و مادیات بدانیم، ساده‌زیستی، ناظر به زندگی فردی و اجتماعی است و لذا تجمل‌گرایی که حاکی از دل‌بستگی به دنیاست با زهد و ساده‌زیستی در تضاد خواهد بود.

استاد شهید مرتضی مطهری نیز در‌این‌باره می‌نویسد: «زهد، حالتی است روحی و زاهد از آن نظر که دل‌بستگی‌های معنوی و اخروی دارد، به مظاهر مادی زندگی بی‌اعتناست. این بی‌اعتنایی و بی‌توجهی تنها در فکر و اندیشه و احساس قلبی نیست و در مرحله‌ی ضمیر پایان نمی‌یابد. زاهد در زندگی عملی خویش، سادگی و قناعت را پیشه‌ی خود می‌سازد و از تنعم تجمل و لذت‌گرایی پرهیز می‌نماید. زهّاد جهان آن‌ها هستند که به حداقل تمتع و بهره‌گیری از مادیات اکتفا کرده‌اند.»

برداشت‌های انحرافی از ساده‌زیستی

1. ساده‌زیستی و توزیع فقر

دیده شده است که بعضی از سر ناآگاهی گمان برده‌اند که اسلام با تأکید بر ساده‌زیستی، مروّج فقر است، درحالی‌که ساده‌زیستی در نگاه اسلام ناب محمدی (ص) به هیچ‌وجه به‌معنای توصیه به پذیرفتن فقر و استضعاف نیست. اسلام حقیقی به دنبال فقرزدایی است، نه فقرزایی. فقر به‌معنای نداری است، اما ساده‌زیستی، نخواستن در عین برخورداری است. انسان ساده‌زیست، دارد و نمی‌خواهد، اما فقیر، ندارد تا بخواهد.

اسلام حقیقی نه تنها فقر ستا نیست، بلکه شدیداً از آن برحذر می‌دارد. تا جایی‌که امام علی (ع) که خود اسوه‌ی ساده‌زیستی است، به فرزندش محمد بن حنفیه می‌فرماید: «پسرکم! از فقر بر تو ترسانم. پس، از آن به خدا پناه بر که فقر دین را زیان رساند و خِرَد را سرگردان کند و دشمنی پدید آرد.»

2. زهدفروشی صوفیانه

ساده‌زیستی مورد سفارش اسلام، ساده‌زیستی عزتمندانه است که با برداشت‌های ناصحیح صوفیانه ارتباطی ندارد. متأسفانه؛ همیشه بوده و هستند زاهدنمایان صوفی مسلکی که به‌خاطر عدم درک صحیح از آموزه‌های دینی، نعمت‌های الهی را بر خود حرام کرده و ساده‌زیستی را در ظاهر ژولیده، بی‌نزاکتی و ژنده‌پوشی خلاصه کرده‌اند. در ردّ این مدعیان، تنها همین کلام امام صادق (ع) کافی است که در مورد این افراد می‌فرمایند: «آن‌ها دشمنان ما هستند. کسی که به آن‌ها مایل گردد، جزء آنان است و با آن‌ها محشور می‌شود.»

3. ساده‌زیستی ریاکارانه

شاید دیده باشید کسانی را که ریاکارانه از مفهوم ساده‌زیستی سوءاستفاده کرده و سعی می‌کنند با فریب خلق، به مقاصد پست دنیوی خویش برسند. به یقین اسلام را با این قسم از ساده‌زیستی نسبتی نیست! سعدی در‌این‌باره داستانی زیبا نقل کرده است که ذکرش خالی از لطف نیست: «زاهدی مهمان پادشاهی بود. چون به طعام بنشستند، کمتر از آن خورد که ارادت او بود و چون به نماز برخاستند، بیش از آن کرد که عادت او، تا ظنّ صلاحیت در حق او زیادت کنند... چون به مقام خویش آمد، سفره خواست تا تناولی کند. پسری صاحب فراست داشت، گفت: ای پدر، باری به مجلس سلطان در، طعام نخوردی؟ گفت: در نظر ایشان چیزی نخوردم که به کار آید. گفت: نماز را هم قضا کن که چیزی نکردی که به کار آید!

4. ژولیدگی و شلختگی

شاید بعضی تصور کنند ساده‌زیستی با آراستگی ظاهری، منافات دارد، درحالی‌که بین این دو هیچ تضادی وجود ندارد. می‌توان هم ساده بود و هم آراسته. اسلام بر لزوم آراستگی مسلمانان تأکید کرده است. قرآن مجید می‌فرماید: «ای فرزندان آدم! زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود داشته باشید» این جمله می‌تواند شامل پوشیدن لباس‌های مرتب و پاکیزه، شانه‌زدن موها، به کار بردن عطر و مانند آن باشد؛ ضمن آنکه شامل زینت‌های معنوی مانند: ملکات اخلاقی و پاکی نیت و اخلاص نیز می‌گردد. پیامبراکرم (ص) ضمن انتقاد از مردی که موهای ژولیده و لباسی کثیف داشت، می‌فرمایند: «بهره‌بردن از نعمت‌های الهی و نمایاندن نعمت، جزء دین است.»

نمونه‌هایی از ساده‌زیستی امام علی (ع)

در پایان این نوشته، سزاوار است که به نمونه‌هایی از ساده‌زیستی امیرمؤمنان و الگوی مدیران و کارگزاران حکومت اسلامی اشاره‌ای هرچند گذرا داشته باشیم، باشد که چراغ راه تمامی مسئولان قرار بگیرد؛ البته به جهت رعایت اختصار از هر عنوان فقط یک مثال ذکر شده است و الا:

کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست ... که تر کنم سر انگشت و صفحه بشمارم

1- ساده‌زیستی در پوشاک

هارون بن عنتره می‌گوید: در شهر خورنق هوا سرد بود، علی (ع) را دیدم که قطیفه‌ای بر خود پیچیده و از سرما رنج می‌برد، گفتم از بیت‌المال سهمی بردار. امام علی (ع) پاسخ داد: چیزی از مال شما برنمی‌دارم و این قطیفه را که می‌بینی بر خود پوشانده‌ام، آن را از مدینه همراه آورده‌ام.

2- ساده‌زیستی در ازدواج

وقتی علی (ع) از حضرت زهرا (س) خواستگاری کرد و پیامبر (ص) موافقت نمود، فرمود: علی جان! از درهم و دینار چه داری؟ پاسخ داد: یک شتر و زره جنگی. پیامبر (ص) فرمود: حیوان سواری لازم است، زره را بفروش. زره را به بازار برد و به 40 درهم فروخت و همه را تقدیم رسول‌خدا کرد. خطبه‌ی عقد در حضور جمعی از یاران پیامبر خوانده شد، رسول‌خدا مقداری از قیمت زره را به سلمان داد تا لباس و برخی مایحتاج زندگی را تهیه کند و مقداری هم به مقداد داد و فرمود: آن را به خواهر علی، امّ هانی بده تا به‌عنوان صدقه بر سر عروس بریزد و با دادن یک غذای ساده به جمعی از اصحاب، مراسم عروسی پایان گرفت.

3- ساده‌زیستی در خوراک

احنف بن قیس وقتی به دربار شام رفت و غذاهای رنگارنگ را دید به گریه افتاد. معاویه گفت: چرا گریه می‌کنی؟ پاسخ داد: یک شب هنگام افطار خدمت علی (ع) رفتم به من فرمود: برخیز با حسن و حسین همسفره باش و خود به نماز ایستاد، وقتی نماز امام علی (ع) به پایان رسید. ظرف در بسته‌ای را جلوی امام گذاشتند، به‌گونه‌ای در پوش غذا بسته بود که دیگری نتواند آن را باز کند، امام دَرپوش غذا را برداشت و آرد جو را در آورد و تناول کرد. به حضرت عرض کردم: شما اهل سخاوت می‌باشید، پس چرا غذای خود را پنهان می‌کنید؟ فرمود: این کار از روی بخل‌ورزی نیست، می‌خواهم فرزندانم از روی دلسوزی چیزی به آن (مانند روغنی یا دوغی) نیفزایند. عرض کردم: مگر حرام است؟ فرمودند: «نه! اما رهبر امّت اسلامی باید در خوراک و لباس مانند فقیرترین افراد جامعه زندگی کند. تا الگوی بینوایان باشد و فقرا بتوانند مشکلات و تهیدستی را تحمل کنند.»

4- ساده‌زیستی در مسکن

پس از جنگ جمل با مشورت‌های فراوان تصویب شد که حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) در شهر کوفه مستقر شود، بزرگان کوفه قصر سفیدی در نظر گرفتند که امام را در آنجا سکونت دهند تا به امور حکومتی بپردازد. وقتی حضرت متوجه این حرکت کوفیان شدند، فرمودند: «من حاضر نیستم تا دیوار خانه‌ام از دیوار منازل بیچارگان بالاتر و خانه‌ام از خانه‌ی مستمندان بهتر باشد.

5- ساده‌زیستی در امکانات منزل

سوید بن غفله می‌گوید: روزی خدمت امام علی (ع) رسیدم، در آن ایام که همه‌ی مردم با حضرت بیعت کرده بودند و ایشان خلیفه‌ی مسلمین بود. دیدم بر روی حصیر کوچکی نشسته و چیز دیگری در آن خانه وجود ندارد. عرض کردم: یا امیرالمؤمنین! بیت‌المال مسلمین در اختیار شماست، فرشی برای اطاق‌ها تهیه فرمایید، می‌بینم که در خانه‌ی شما فرشی جز حصیر وجود ندارد. حضرت فرمودند: «ای سوید! کسی که در راه است، در مسافرخانه‌ای که زود از آنجا منتقل می‌شود، ابزار و وسایل فراوانی برای آنجا تهیه نمی‌کند. ما به زودی از این دنیا می‌رویم و به سوی خانه‌ی آخرت رهسپار می‌گردیم، چرا فرش‌های قیمتی فراهم کنیم؟!»

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

نظرات