عید نوروز و مهمانی ها / آداب مهمانی اسلامی زندگی

عید نوروز و مهمانی ها / آداب مهمانی اسلامی


اهمیت مهمانی دادن

آیا اصل مهمانی دادن در متون اسلامی سفارش شده است؟
امّا موارد چهارگانه[در كارهاى خیر]: پرداخت بدهى، و عاریه دادن، قرض دادن، پذیرائى از مهمان‏، كه در سنّت اسلام لازم و ضرورى است.
عیون به سندهاى خود از امام رضا(علیه السلام) تا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: همیشه امتم در خوشى و خوبى باشند تا زمانى كه با هم دوستى كنند و به هم هدیه دهند و امانت را بپردازند و از حرام دورى كنند و از مهمان‏ پذیرائى كنند و نماز را برپا دارند و زكات را بدهند، چون‏ انجام ندهند گرفتار قحطى و خشكسالى شوند.
گفته شده كه همانا امیرالمؤمنین روزى گریه كرد از آن حضرت پرسیدند چرا گریه می كنید فرمود: هفت روز تمام بر ما گذشت و مهمانى براى ما نیامد.
امام صادق(علیه السلام) می فرمود: هر كس ده مسلمان را خوراك دهد خدا بهشت را بر او واجب كند. و در جای دیگر فرمود: اگر پنج درهم برگیرم و آنگاه به این بازار شما بروم و خوراكى بخرم و چند تن مسلمان را بر آن مهمان‏ كنم دوستتر دارم از آزاد كردن بنده‏اى
وظایف مهماندار:

الف. احترام به مهمان‏:


حضرت رسول خدا فرمود: هر كس مهمان‏ را گرامى دارد گویا هفتاد پیامبر را گرامى داشته و هر كس درهمى به مهمان انفاق كند گویا یك میلیون دینار در راه خدا انفاق كرده‏ است.

ب. خدمت به مهمان و از او کمک نخواستن:

 یكى از رواة نقل مى‏كند براى حضرت رضا(علیه السلام) مهمانى رسید، شب هنگام امام(علیه السلام) با وى گفتگو می كرد. در این هنگام چراغ اطاق نورش كم شد مهمان خواست چراغ را اصلاح كند، امام (علیه السلام) او را بازداشت و خود چراغ را اصلاح كرد، و سپس فرمود: ما خانواده مهمان خود را به خدمت‏گزارى وانمی داریم.
 از حضرت رسول صلی الله علیه وآله نقل شده است: سخافة بالمرء أن یستخدم ضیفه؛ سبك عقلى مرد آن است كه مهمان‏ خویش را به خدمت گیرد.
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل فرموده است هنگامى كه كسى به خانه برادر مسلمانش وارد مى‏شود تا زمانى كه از آنجا خارج شود صاحب خانه بر او فرمانرواست

ج. استقبال و بدرقه از مهمان:

امام صادق(علیه‌السلام) از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل فرموده است: از جمله حقوق مهمان بر صاحب خانه آن است كه: صاحب خانه با آرامش و وقار در موقع ورود و خروج مهمان چند قدمى با وى برود.
پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: از جمله حقوق مهمان‏ بر صاحب خانه این است كه وى را تا در منزل همراهى و بدرقه كند.

د. هم غذا شدن با مهمان:

و اكلی ضیفك فإنّ الضّیف یستحیی أن یأكل وحده؛ همراه مهمان‏ خویش غذا بخور زیرا مهمان‏ شرم دارد كه تنها غذا خورد.

ه. خلال دادن به مهمان:

و در خبر دیگر فرمود: از حقوق مهمان‏ آن است كه براى او (پس از خوردن طعام) خلال آماده سازى.

و. کمک نکردن مهمان در هنگام رفتن:

نقل است كه یكى از صفات امیر المؤمنین علیه السّلام این بود كه خود به مهمان‏ خدمت مى‏كرد و هیچ گاه مهمان‏ را از خانه بیرون نمى‏كردند و سایر ائمه علیهم السّلام نیز همین ویژگیها را داشتند و چون مهمان قصد رفتن مى‏كرد، لوازم و وسایل او را برنمى‏داشتند و به او كمك نمى‏كردند، زیرا این كار علامت ناخوش‏ داشتن مهماندارى تلقّى مى‏شد.
جمعى از جهینه مهمان‏ امام صادق(علیه السلام) شدند چون قصد كوچ كردند به آنها توشه و صله و عطا داد و به غلامانش فرمود: كنار روید و كمكى در بار و بنه آنها ندهید چون بار بستند و آمدند وداع كنند؛ گفتند یابن رسول اللَّه! خوب مهمانى كردى و عطاى شایان دادى؛ ولى به غلامانت دستور دادى ما را بر كوچ كمك نكنند؟ فرمود: ما خاندانى هستیم كه در كوچیدن مهمان خود كمك ندهیم.
ز. مهمانوازی به مقدار توان:
لا یتكلّفنّ أحد لضیفه ما لا یقدر؛ هیچ كس نباید آنچه را قدرت ندارد به تكلّف براى مهمان‏ فراهم كند.
از امام اول روایات شده كه مردى وى را به میهمانى خواست. گفت: مى‏پذیرم به سه شرط. میزبان گفت: آنها كدام است؟ گفت: «چیزى از بیرون نیاورى؛ همان كه در سراى دارى از آوردن دریغ مدار و پس انداز مكن به‏ نان‏خواران خود ستم روا مدارى». گفت پذیرفتم امام علی علیه السلام‏ مهمان‏ او شد.
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: پذیرائى مهمان‏ روز اول و دوم و سوم حق‏ او است. سپس صدقه ایست كه میزبان به او روا داشته، سپس فرمود: این قدر در منزل برادر دینى خود نمانید كه او را گنه‏كار كنید. عرض شد: چگونه؟ فرمود این قدر بماند كه دیگر میزبان چیزى نداشته باشد خرج او كند
در تفسیر مجمع البیان در تفسیر آیه: لا یحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ‏ «8» امام صادق(علیه السلام) فرمود: چون بر كسى مهمان‏ وارد شود و او از مهمان‏ خوب پذیرایى نكند. براى مهمان‏ اشكال ندارد پذیرایى بد میزبان را بازگو كند.(یعنى غیبت محسوب نمى‏شود) .
 
وظیفه مهمان:


الف. اطاعت مهمان از میزبان:

و نیز آن حضرت از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل فرموده است هنگامى كه كسى به خانه برادر مسلمانش وارد مى‏شود تا زمانى كه از آنجا خارج شود صاحب خانه بر او فرمانرواست.
من نزل على قوم فلا یصومنّ تطوّعا إلّا بإذنهم؛ هر كه مهمان‏ قومى شود بى‏اجازه آنها روزه دلخواه نگیرد.

ب. بدون دعوت مهمانی نرفتن:

از حضرت صادق علیه السّلام از پدر بزرگوارش از جد بزرگوارش از امیر المؤمنین على علیه السّلام از پیغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) روایت شده كه فرمود: ... یا على‏! هشت طایفه‏اند كه اگر اهانت شوند باید ملامت و سرزنش نكنند مگر خودشان را: كسى كه بدون دعوت بسر سفره طعامى برود (مهمان‏ ناخوانده).

ج. دستور ندادن به میزبان:

در ادامه روایت بالا آمده است که: و مهمانى كه بر صاحب خانه فرمانفرمائى كند، و

د. مهمانی زیاد طول نکشد:

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: پذیرائى مهمان‏ روز اول و دوم و سوم حق‏ او است. سپس صدقه ایست كه میزبان به او روا داشته، سپس فرمود: این قدر در منزل برادر دینى خود نمانید كه او را گنه‏كار كنید. عرض شد: چگونه؟ فرمود این قدر بماند كه دیگر میزبان چیزى نداشته باشد خرج او كند.
 
برکت مهمان:

الضّیف یأتی برزقه و یرتحل بذنوب القوم، یمحّص عنهم ذنوبهم؛ مهمان‏ روزى خویش بیارد گناهان كسان ببرد و گناهان آنها را پاك كند.
 


نظرات