کم کم غروب ماه خدا دیده می شود ... صد حیف از این بساط که برچیده می شود جامعه

کم کم غروب ماه خدا دیده می شود ... صد حیف از این بساط که برچیده می شود

انگار همین دیروز بود که اولین روزش را انتظار می کشیدیم. همین دیروز بود که نسیم خنک سحر شمیم خوش بیداری را برایمان به ارمغان می آورد و بانگ دلنشین ربنا لب های جانمان را به لقمه ای از عشق و افطار مهمان می کرد و چقدر عشق می کردیم که به خاطر حضرت دوست لب را بسته ایم بر هر چه که غیر اوست. سفره های زمینی تعطیل بود و در عوض، کبوتران دل یک ماه بر سفره های رنگین آسمان مهمان بودند.

گرچه ماه رمضان امشب تمام می‌شود، ولی وداع با این ضیافت الهی به معنای وداع با ویژگی‌ها، خوبی‌ها و اعمال نیک این ماه نیست و اگر بتوانیم اعمال و فضائل ارزشمندی همچون گناه نکردن، چشم‌پوشی از حرام‌های الهی، دعا و مناجات، انس بیشتر با قرآن، حضور در محافل و مجالس مذهبی، کمک به مستمندان و نیازمندان و… را در همه روزهای زندگی‌مان استمرار دهیم و پیامدهای معنوی این ماه مبارک را حفظ کنیم، گویا رمضان تمام نشدنی خواهد شد.

فرازهايي از سلام و درود امام سجاد عليه‏ السلام در وداع با ماه رمضان

درود بر تو اي ماه، ماهي كه آرزوهاي ما را به هدف نزديك مي ‏ساختي و اعمال ما را در فروغ خويش روشن مي‏ داشتي!

سلام بر تو! اي هم‏دم عزيز كه تا هم‏دم ما بودي، قدر تو را نيك نشناختيم و هنگامي كه ترك ما گفتي، از فراق تو فاجعه ‏اي عظيم يافتيم و خاطر ما پريشان و آزرده شده است.

سلام بر تو! اي مهمان گرامي كه وقتي قدم به خانه ما نهادي، سخت شادمان شديم و روزي كه از خانه ما رفتي، شادي ما پايان يافت.

سلام بر تو! اي گران‏مايه كه در كنار تو قلب‏هاي ما به نرمي و مهرباني گراييد و گناهان ما از بركت تو كاهش يافت.

سلام بر تو! اي يار عزيز كه با كمك تو بر شيطان چيره شديم و از بركت تو راه احسان را شناختيم.

سلام بر تو! كه به خاطر تو چه بسيار بنده گنه‏ كار از قيد عقوبت رسته و چه خوش ‏بخت است آن كس كه حرمت تو را رعايت كرده است.

سلام بر تو! كه زنگ گناهان را از لوح قلب‏ها مي ‏زدودي و بر خطايا و معاصي، پرده رحمت مي‏ افكندي.

سلام بر تو! كه مدت تو در چشم تيره ‏بختان دراز و خسته ‏كننده بود، ولي در قلب پارسايان، فروغ و حرمتي فراوان داشتي.

سلام بر تو! اي ماه بي نظير كه هيچ ماه مانند تو نتواند بود.

سلام بر تو! از همه كس و همه چيز و سلام بر تو كه هر چه با تو بود، همه سلام و سلامت بود.

سلام بر تو! آن ‏چنان‏كه به دنياي ما با بركات و خيرات فرود آمدي و آلايش گناهان را از جامه ما شستي.

سلام بر تو! كه هنگام وداع، خويشتن را از تو بيزار نمي ‏بينيم و روزه را كه يادگار توست، هرگز ترك نمي ‏كنيم.

سلام بر تو! كه هنوز به ما نرسيده، مشتاق مقدم تو بوديم و هنوز ما را ترك نگفته، به ياد روز جدايي، خاطري پريش و اندوهگين داشتيم.

سلام بر تو! كه بدي‏ها در جوار تو از ما دور بود و هر چه بركت و خير بود، در كنار تو بر ما ارزاني شده بود.

سلام بر تو! كه همه شب در اشتياق روز تو ستاره مي ‏شمرديم و همه روز از روز پيش، به تو مشتاق ‏تر بوديم.

سلام بر تو و بر آن فضايل كه از وجود آن بهره ‏مند نشديم و بر آن بركات كه نصيب ما نشده است.

 

اولين اثر نماز عید فطر، خوار شدن شيطان دروني (نفس) است. مسلمانان با وجود افكار و عقايد مختلف در كنار هم جمع مي ‏شوند و به عبادت خداوند مي ‏پردازند و شيطان لعين را از خود دور مي ‏كنند. دومين اثر نيز خوار شدن شيطان بيروني (استكبار) است.

اعمال شب عيد فطر

۱. غسل كردن بعد از غروب آفتاب؛

۲. استهلال (جست‏وجوي ماه نو) و خواندن دعاي ويژه رؤيت هلال ماه؛

۳. احياي شب عيد به نماز و دعا و استغفار و بيتوته كردن در مسجد؛

۴. خواندن زيارت امام حسين عليه‏ السلام؛

۵. خواندن ده ركعت نماز به منظور پذيرش اعمال و عبادات؛

۶. گفتن ذكر «يا دائمَ الفَضلِ عَلَي البَرِيَّه يا باسِطَ اليَدَينِ بِالعَطِيّه يا صاحِبَ المَواهِبِ السَّنِيَّة صَلِّ علي مُحَمَّدٍ وَ الهِ خَيرِ الوَري سَجِيَّةً واغْفِرلَنا يا ذَالعُلي في هَذِهِ الْعَشِيَّةِ»؛

۷. كنار گذاشتن زكات فطره؛

۸. خواندن دعاي ندبه و دعا كردن براي فرج آقا امام زمان(عج)؛

۹. محاسبه نفس؛

۱۰. خواندن دعاي امام سجاد عليه‏ السلام در وداع ماه رمضان؛

۱۱. غسل كردن در آخر شب و نشستن در جاي نماز خود تا طلوع فجر.

اعمال روز عيد

۱. غسل كردن پس از طلوع فجر و پيش از خواندن نماز عيد؛

۲. پوشيدن جامه نيكو و به كار بردن بوي خوش و نماز خواندن در زير آسمان؛

۳. افطار كردن با خرما يا شيريني پيش از خواندن نماز عيد، يا افطار با تربت امام حسين عليه ‏السلام؛

۴. پرداخت زكات فطره پيش از نماز عيد؛

۵. خواندن نماز عيد فطر؛

۶. خواندن زيارت امام حسين عليه‏ السلام؛

۷. خواندن دعاي ندبه؛

۸. خواندن دعاي امام محمدباقر عليه ‏السلام هنگام آماده شدن براي رفتن به نماز عيد.[۳]

نماز عيد فطر، نماد وحدت مسلمانان

مسلمانان در روز عيد فطر در كنار يكديگر به نماز مي ‏ايستند و خداوند را عبادت مي ‏كنند و اين، نمادي از وحدت مسلمانان است كه آثار مفيدي براي جامعه اسلامي دارد.

اولين اثر آن، خوار شدن شيطان دروني (نفس) است. مسلمانان با وجود افكار و عقايد مختلف در كنار هم جمع مي ‏شوند و به عبادت خداوند مي ‏پردازند و شيطان لعين را از خود دور مي ‏كنند. دومين اثر نيز خوار شدن شيطان بيروني (استكبار) است. دشمنان با ديدن صفوف به هم پيوسته مسلمانان مي ‏فهمند كه نمي ‏توانند اهداف شوم خود را ادامه دهند.

 

مفهوم عيد در فرهنگ اسلامي

واژه «عيد» در اصل از فعل عادَ (عَوَدَ) يَعودُ اشتقاق يافته و به معناي «بازگشت» است. واژه عيد تنها يك‏بار در قرآن به كار رفته است:

... اللّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَكُونُ لَنا عيدًا ِلأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آيَةً مِنْكَ.(مائده 14)

... بارالها، پروردگارا! از آسمان، خواني بر ما فرو فرست تا عيدي براي اول و آخر ما باشد و نشانه‏ اي از جانب تو!

عيد به معناي بازگشت است. به روزهايي كه مشكلات از قوم و جمعيتي برطرف مي ‏شود و به پيروزي‏ها و راحتي‏ هاي نخستين بازگشت مي ‏كنند، عيد گفته مي ‏شود.

در عيدهاي اسلامي، به مناسبت اينكه در پرتو اطاعت يك ماه مبارك رمضان و يا انجام فريضه بزرگ حج، صفا و پاكي فطري نخستين به روح و جان باز مي ‏گردد و آلودگي‏ هايي كه برخلاف فطرت است، از ميان مي‏ رود، عيد گفته شده است و از آنجا كه روز نزول مائده، روز بازگشت به پيروزي و پاكي و ايمان به خدا بوده است، حضرت مسيح عليه ‏السلام آن را عيد ناميد.

امام علي عليه ‏السلام مي ‏فرمايد: «هر روز كه در آن معصيت خدا نشود روز عيد است».

امروز، عيد كسي است كه خداوند روزه ‏اش را پذيرفته و عبادتش را سپاس گزارده است. هر روزي كه خداوند مورد نافرماني قرار نگيرد، عيد راستين است.

وجه عيد بودن اولين روز ماه شوال

روز اول ماه شوال از دو جهت عيد فطر ناميده شده است:

الف) بعد جسمي

در اين روز، امر امساك و صوم از خوردن و آشاميدن برداشته شده و اجازه داده شده كه مؤمنان در روز افطار كنند و روزه خود را بشكنند. فِطر و فَطر و فطور به معناي خوردن و آشاميدن ابتداي خوردن و آشاميدن است و نيز گفته شده است كه به معناي آغاز خوردن و آشاميدن است پس از مدتي از نخوردن و نياشاميدن ابتداي خوردن و آشاميدن را افطار مي‏ نامند و از اين رو است كه پس از اتمام روز و هنگامي كه مغرب شرعي در روزهاي ماه رمضان، شروع مي ‏شود انسان افطار مي‏ كند يعني اجازه خوردن پس از امساك از خوردن به او داده مي ‏شود.

 

ب) بعد معنوي

عيد فطر، روزي است كه خداوند آن را از ميان ديگر روزها برگزيده است و ويژه هديه دادن و بخشيدن است.

در اين روز خداوند به بندگان خويش جايزه و پاداش مي‏ دهد. همچنين خداوند به بندگان خويش اجازه مي ‏دهد تا نزد حضرت او گرد آيند و بر خوان كرم او بنشينند و ادب بندگي به جاي آرند، چشم اميد به درگاه او دوزند و از خطاهاي خويش پوزش خواهند.

خداوند نيز به بندگان، هر نيازي را بخواهند، بيش از آنچه چشم دارند، به آنان مي ‏بخشد و از مهرباني و بنده‏ نوازي، بخشايش و كارسازي در حق آنان روا مي‏ دارد كه گمان نيز نمي ‏برند


 

انگار همین دیروز بود که اولین روزش را انتظار می کشیدیم. همین دیروز بود که نسیم خنک سحر شمیم خوش بیداری را برایمان به ارمغان می آورد و بانگ دلنشین ربنا لب های جانمان را به لقمه ای از عشق و افطار مهمان می کرد و چقدر عشق می کردیم که به خاطر حضرت دوست لب را بسته ایم بر هر چه که غیر اوست. سفره های زمینی تعطیل بود و در عوض، کبوتران دل یک ماه بر سفره های رنگین آسمان مهمان بودند.

گرچه ماه رمضان امشب تمام می‌شود، ولی وداع با این ضیافت الهی به معنای وداع با ویژگی‌ها، خوبی‌ها و اعمال نیک این ماه نیست و اگر بتوانیم اعمال و فضائل ارزشمندی همچون گناه نکردن، چشم‌پوشی از حرام‌های الهی، دعا و مناجات، انس بیشتر با قرآن، حضور در محافل و مجالس مذهبی، کمک به مستمندان و نیازمندان و… را در همه روزهای زندگی‌مان استمرار دهیم و پیامدهای معنوی این ماه مبارک را حفظ کنیم، گویا رمضان تمام نشدنی خواهد شد.

فرازهايي از سلام و درود امام سجاد عليه‏ السلام در وداع با ماه رمضان

درود بر تو اي ماه، ماهي كه آرزوهاي ما را به هدف نزديك مي ‏ساختي و اعمال ما را در فروغ خويش روشن مي‏ داشتي!

سلام بر تو! اي هم‏دم عزيز كه تا هم‏دم ما بودي، قدر تو را نيك نشناختيم و هنگامي كه ترك ما گفتي، از فراق تو فاجعه ‏اي عظيم يافتيم و خاطر ما پريشان و آزرده شده است.

سلام بر تو! اي مهمان گرامي كه وقتي قدم به خانه ما نهادي، سخت شادمان شديم و روزي كه از خانه ما رفتي، شادي ما پايان يافت.

سلام بر تو! اي گران‏مايه كه در كنار تو قلب‏هاي ما به نرمي و مهرباني گراييد و گناهان ما از بركت تو كاهش يافت.

سلام بر تو! اي يار عزيز كه با كمك تو بر شيطان چيره شديم و از بركت تو راه احسان را شناختيم.

سلام بر تو! كه به خاطر تو چه بسيار بنده گنه‏ كار از قيد عقوبت رسته و چه خوش ‏بخت است آن كس كه حرمت تو را رعايت كرده است.

سلام بر تو! كه زنگ گناهان را از لوح قلب‏ها مي ‏زدودي و بر خطايا و معاصي، پرده رحمت مي‏ افكندي.

سلام بر تو! كه مدت تو در چشم تيره ‏بختان دراز و خسته ‏كننده بود، ولي در قلب پارسايان، فروغ و حرمتي فراوان داشتي.

سلام بر تو! اي ماه بي نظير كه هيچ ماه مانند تو نتواند بود.

سلام بر تو! از همه كس و همه چيز و سلام بر تو كه هر چه با تو بود، همه سلام و سلامت بود.

سلام بر تو! آن ‏چنان‏كه به دنياي ما با بركات و خيرات فرود آمدي و آلايش گناهان را از جامه ما شستي.

سلام بر تو! كه هنگام وداع، خويشتن را از تو بيزار نمي ‏بينيم و روزه را كه يادگار توست، هرگز ترك نمي ‏كنيم.

سلام بر تو! كه هنوز به ما نرسيده، مشتاق مقدم تو بوديم و هنوز ما را ترك نگفته، به ياد روز جدايي، خاطري پريش و اندوهگين داشتيم.

سلام بر تو! كه بدي‏ها در جوار تو از ما دور بود و هر چه بركت و خير بود، در كنار تو بر ما ارزاني شده بود.

سلام بر تو! كه همه شب در اشتياق روز تو ستاره مي ‏شمرديم و همه روز از روز پيش، به تو مشتاق ‏تر بوديم.

سلام بر تو و بر آن فضايل كه از وجود آن بهره ‏مند نشديم و بر آن بركات كه نصيب ما نشده است.

 

اولين اثر نماز عید فطر، خوار شدن شيطان دروني (نفس) است. مسلمانان با وجود افكار و عقايد مختلف در كنار هم جمع مي ‏شوند و به عبادت خداوند مي ‏پردازند و شيطان لعين را از خود دور مي ‏كنند. دومين اثر نيز خوار شدن شيطان بيروني (استكبار) است.

اعمال شب عيد فطر

۱. غسل كردن بعد از غروب آفتاب؛

۲. استهلال (جست‏وجوي ماه نو) و خواندن دعاي ويژه رؤيت هلال ماه؛

۳. احياي شب عيد به نماز و دعا و استغفار و بيتوته كردن در مسجد؛

۴. خواندن زيارت امام حسين عليه‏ السلام؛

۵. خواندن ده ركعت نماز به منظور پذيرش اعمال و عبادات؛

۶. گفتن ذكر «يا دائمَ الفَضلِ عَلَي البَرِيَّه يا باسِطَ اليَدَينِ بِالعَطِيّه يا صاحِبَ المَواهِبِ السَّنِيَّة صَلِّ علي مُحَمَّدٍ وَ الهِ خَيرِ الوَري سَجِيَّةً واغْفِرلَنا يا ذَالعُلي في هَذِهِ الْعَشِيَّةِ»؛

۷. كنار گذاشتن زكات فطره؛

۸. خواندن دعاي ندبه و دعا كردن براي فرج آقا امام زمان(عج)؛

۹. محاسبه نفس؛

۱۰. خواندن دعاي امام سجاد عليه‏ السلام در وداع ماه رمضان؛

۱۱. غسل كردن در آخر شب و نشستن در جاي نماز خود تا طلوع فجر.

اعمال روز عيد

۱. غسل كردن پس از طلوع فجر و پيش از خواندن نماز عيد؛

۲. پوشيدن جامه نيكو و به كار بردن بوي خوش و نماز خواندن در زير آسمان؛

۳. افطار كردن با خرما يا شيريني پيش از خواندن نماز عيد، يا افطار با تربت امام حسين عليه ‏السلام؛

۴. پرداخت زكات فطره پيش از نماز عيد؛

۵. خواندن نماز عيد فطر؛

۶. خواندن زيارت امام حسين عليه‏ السلام؛

۷. خواندن دعاي ندبه؛

۸. خواندن دعاي امام محمدباقر عليه ‏السلام هنگام آماده شدن براي رفتن به نماز عيد.[۳]

نماز عيد فطر، نماد وحدت مسلمانان

مسلمانان در روز عيد فطر در كنار يكديگر به نماز مي ‏ايستند و خداوند را عبادت مي ‏كنند و اين، نمادي از وحدت مسلمانان است كه آثار مفيدي براي جامعه اسلامي دارد.

اولين اثر آن، خوار شدن شيطان دروني (نفس) است. مسلمانان با وجود افكار و عقايد مختلف در كنار هم جمع مي ‏شوند و به عبادت خداوند مي ‏پردازند و شيطان لعين را از خود دور مي ‏كنند. دومين اثر نيز خوار شدن شيطان بيروني (استكبار) است. دشمنان با ديدن صفوف به هم پيوسته مسلمانان مي ‏فهمند كه نمي ‏توانند اهداف شوم خود را ادامه دهند.

 

مفهوم عيد در فرهنگ اسلامي

واژه «عيد» در اصل از فعل عادَ (عَوَدَ) يَعودُ اشتقاق يافته و به معناي «بازگشت» است. واژه عيد تنها يك‏بار در قرآن به كار رفته است:

... اللّهُمَّ رَبَّنا أَنْزِلْ عَلَيْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَكُونُ لَنا عيدًا ِلأَوَّلِنا وَ آخِرِنا وَ آيَةً مِنْكَ.(مائده 14)

... بارالها، پروردگارا! از آسمان، خواني بر ما فرو فرست تا عيدي براي اول و آخر ما باشد و نشانه‏ اي از جانب تو!

عيد به معناي بازگشت است. به روزهايي كه مشكلات از قوم و جمعيتي برطرف مي ‏شود و به پيروزي‏ها و راحتي‏ هاي نخستين بازگشت مي ‏كنند، عيد گفته مي ‏شود.

در عيدهاي اسلامي، به مناسبت اينكه در پرتو اطاعت يك ماه مبارك رمضان و يا انجام فريضه بزرگ حج، صفا و پاكي فطري نخستين به روح و جان باز مي ‏گردد و آلودگي‏ هايي كه برخلاف فطرت است، از ميان مي‏ رود، عيد گفته شده است و از آنجا كه روز نزول مائده، روز بازگشت به پيروزي و پاكي و ايمان به خدا بوده است، حضرت مسيح عليه ‏السلام آن را عيد ناميد.

امام علي عليه ‏السلام مي ‏فرمايد: «هر روز كه در آن معصيت خدا نشود روز عيد است».

امروز، عيد كسي است كه خداوند روزه ‏اش را پذيرفته و عبادتش را سپاس گزارده است. هر روزي كه خداوند مورد نافرماني قرار نگيرد، عيد راستين است.

وجه عيد بودن اولين روز ماه شوال

روز اول ماه شوال از دو جهت عيد فطر ناميده شده است:

الف) بعد جسمي

در اين روز، امر امساك و صوم از خوردن و آشاميدن برداشته شده و اجازه داده شده كه مؤمنان در روز افطار كنند و روزه خود را بشكنند. فِطر و فَطر و فطور به معناي خوردن و آشاميدن ابتداي خوردن و آشاميدن است و نيز گفته شده است كه به معناي آغاز خوردن و آشاميدن است پس از مدتي از نخوردن و نياشاميدن ابتداي خوردن و آشاميدن را افطار مي‏ نامند و از اين رو است كه پس از اتمام روز و هنگامي كه مغرب شرعي در روزهاي ماه رمضان، شروع مي ‏شود انسان افطار مي‏ كند يعني اجازه خوردن پس از امساك از خوردن به او داده مي ‏شود.

 

ب) بعد معنوي

عيد فطر، روزي است كه خداوند آن را از ميان ديگر روزها برگزيده است و ويژه هديه دادن و بخشيدن است.

در اين روز خداوند به بندگان خويش جايزه و پاداش مي‏ دهد. همچنين خداوند به بندگان خويش اجازه مي ‏دهد تا نزد حضرت او گرد آيند و بر خوان كرم او بنشينند و ادب بندگي به جاي آرند، چشم اميد به درگاه او دوزند و از خطاهاي خويش پوزش خواهند.

خداوند نيز به بندگان، هر نيازي را بخواهند، بيش از آنچه چشم دارند، به آنان مي ‏بخشد و از مهرباني و بنده‏ نوازي، بخشايش و كارسازي در حق آنان روا مي‏ دارد كه گمان نيز نمي ‏برند

 


نظرات